အီဘိုလာ (Ebola) ရောဂါပိုး မျိုးစိတ်ဖြစ်သည့် ဘန်ဒီဘူဂယို (Bundibugyo) မျိုးစိတ်အတွက် အတည်ပြုထားသော ကာကွယ်ဆေး မရှိသေး

• အီဘိုလာ (Ebola) ရောဂါပိုးကို သိရှိခဲ့သည်မှာ ဆယ်စုနှစ်များစွာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိကူးစက်ပျံ့နှံ့နေသော ဗိုင်းရပ်စ်မျိုးစိတ်ဖြစ်သည့် ဘန်ဒီဘူဂယို (Bundibugyo) မျိုးစိတ်အတွက် အတည်ပြုထားသော ကာကွယ်ဆေး တစ်စုံတစ်ရာ မရှိသေးပေ။

The DRC has had more than 10,000 cases of Bundibugyo since May. Recently, it has also been reported in Kenya and Nigeria
(ဓာတ်ပုံ - Andrew Kasuku/AP Photo/dpa/picture alliance / DW)

၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ယခင် ဇိုင်ယာ (Zaire) ဟုခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး လက်ရှိတွင် ဒီမိုကရက်တစ် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ (DRC) ဟု လူသိများသော နိုင်ငံ၏ အီဘိုလာမြစ်အနီးတစ်ဝိုက်တွင် ယခင်က မသိရှိရသေးသော ရောဂါဆန်းတစ်ခု စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ဤသည်မှာ သိပ္ပံနည်းကျ မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည့် ပထမဆုံး အီဘိုလာ ကပ်ရောဂါ ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ယခုအခါ နှစ်ပေါင်း ၅၀ ပြည့်မြောက်လာချိန်တွင် DRC နိုင်ငံသည် အဓိက အီဘိုလာ ကပ်ရောဂါဆိုးကြီးတစ်ခု၏ ဗဟိုချက်တွင် ထပ်မံရောက်ရှိနေပြန်သည်။ ယခုအကြိမ်တွင် ကူးစက်ပျံ့နှံ့နေသော ရောဂါပိုးမှာ Orthoebolavirus မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်ပြီး တွေ့ရခဲသော ဘန်ဒီဘူဂယို (Bundibugyo) အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အဆိုပါ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်က ယူဂန္ဓာနိုင်ငံ၊ Bundibugyo ဒေသတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရောဂါဖြစ်ပွားစဉ်က ပထမဆုံး အကြိမ် စတင်ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင်လည်း DRC နိုင်ငံ၌ နောက်ထပ် ဖြစ်ပွားမှုတစ်ခု ရှိခဲ့ဖူးသည်။

ဘန်ဒီဘူဂယို (Bundibugyo) ကာကွယ်ဆေးအတွက် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သင့်သည်

ဆယ်စုနှစ်များစွာကြာအောင် လူသိများလာခဲ့သော ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးတစ်မျိုးသည် လူထောင်ပေါင်းများစွာကို ဆက်လက် ကူးစက်စေနိုင်ဆဲဖြစ်သော်လည်း အဘယ်ကြောင့် ခွင့်ပြုချက်ရ ကာကွယ်ဆေး သို့မဟုတ် တရားဝင် ကုသမှုမျိုး ယခုအထိ မရှိသေးရပါသနည်း။

ဒုစဆယ်ဒေါ့ဖ် (Düsseldorf) တက္ကသိုလ်ဆေးရုံမှ အပူပိုင်းဒေသ ဆေးပညာပါရဂူ Torsten Feldt က ဤအခြေအနေကို အခွင့်အရေး လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးရခြင်းတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်သည်။ "ကျွန်တော်တို့အနေနဲ့ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ယူဂန္ဓာမှာရယ်၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံမှာရယ် အရင်က ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှစ်ခုမှာ Bundibugyo ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးနဲ့ ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဒါကြောင့် ကာကွယ်ဆေးတွေနဲ့ ကုသရေးဆိုင်ရာ ရွေးချယ်စရာတွေကို တီထွင်ဖို့ လုံလောက်တဲ့အချိန်တွေ ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအခွင့်အရေးကို ကျွန်တော်တို့ အသုံးမချခဲ့ကြပါဘူး၊ ဒါကြောင့် လက်ရှိ ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားချိန်မှာ အရေးကြီးတဲ့ အချိန်တွေ ဆုံးရှုံးခဲ့ရပါတယ်" ဟု ၎င်းက ရှင်းပြခဲ့သည်။

ဂျာမန် ကူးစက်ရောဂါ သုတေသနစင်တာ (DZIF) နှင့် ဟမ်ဘုဂ်-အက်ပါဒေါ့ဖ် (Hamburg-Eppendorf) တက္ကသိုလ်ဆေးရုံရှိ ကူးစက်ရောဂါ သုတေသနနှင့် ကာကွယ်ဆေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး အင်စတီကျုမှ Leonie Mayer ကလည်း ဤအချက်ကို ထောက်ခံပြောကြားခဲ့သည်။ "သူတို့အနေနဲ့ အစောပိုင်းမှာကတည်းက ကာကွယ်ဆေးတစ်မျိုးကို တီထွင်ပြီး လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုတွေ (pre-clinical trials) ကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သင့်ပါတယ်" ဟု Mayer က DW သို့ ပြောကြားခဲ့သည်။ သို့သော်လည်း ၎င်းတို့၏ ထိရောက်မှုကို တကယ့် ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားနေချိန်ရောက်မှသာ အကဲဖြတ် အတည်ပြုနိုင်မည် ဖြစ်ကြောင်း သူမက အလေးပေးပြောကြားခဲ့သည်။

Mayer သည် လက်ရှိတွင် အတည်ပြုချက်ရရှိထားပြီးဖြစ်သော Ervebo အီဘိုလာ ကာကွယ်ဆေးကို အခြားသော အီဘိုလာ အမျိုးအစားများအတွက်ပါ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးခဲ့သည့် (မကြာသေးမီက ထုတ်ဝေခဲ့သော) သုတေသန စာတမ်းတစ်စောင်၏ စာရေးဆရာမ ဖြစ်သည်။

"ခုခံအားဗေဒ ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်မယ်ဆိုရင်၊ ဥပမာ - တုပ်ကွေး (influenza) သို့မဟုတ် HIV တို့နဲ့ ယှဉ်ရင် အီဘိုလာဟာ ကာကွယ်ဆေးထုတ်လုပ်ဖို့အတွက် အလွန်တရာ အလားအလာ ကောင်းပါတယ်။ တုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ်တွေက အမြဲတမ်း ပြောင်းလဲနေကြပြီး HIV ဗိုင်းရပ်စ်ကတော့ ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ကိုယ်ခံအား ခုခံကာကွယ်မှုတွေကို ရှောင်တိမ်းရာမှာ အထူးကျွမ်းကျင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အီဘိုလာကတော့ အဲဒီထက် ပိုပြီး ခန့်မှန်းရလွယ်ကူပါတယ်။" - Leonie Mayer (DZIF မှ သုတေသီ)

အဘယ်ကြောင့် အီဘိုလာ ကာကွယ်ဆေး ထုတ်လုပ်ရန် ခက်ခဲရသနည်း

အခြားသော ပြဿနာတစ်ရပ်မှာ အီဘိုလာသည် ဗိုင်းရပ်စ်တစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ အန္တရာယ် အလွန်ကြီးမားသည်ဟု လူသိများသော orthoebolaviruses များတွင် ယခင်က Zaire Ebola virus (ZEBOV) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သော Ebola virus (EBOV)၊ Sudan virus (SUDV) နှင့် Bundibugyo virus (BDBV) တို့ ပါဝင်ကြသည်။ လက်ရှိရှိပြီးသား Ervebo ကာကွယ်ဆေးကို Zaire မျိုးစိတ်အတွက် အသုံးပြုရန် တီထွင်ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း အခြားမျိုးစိတ်များအတွက် အတည်ပြုထားသော ကာကွယ်ဆေး ယခုအထိ မရှိသေးပေ။

ယခုကဲ့သို့ လက်ရှိကူးစက်ပျံ့နှံ့နေသော Bundibugyo မျိုးစိတ်သည် Zaire မျိုးစိတ်ထက် အလွန်အမင်း ပြင်းထန်မှု မရှိပုံပေါ်ခြင်းကလည်း နောက်ထပ် အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်သည်။ ပထမတစ်ချက်တွင် ၎င်းသည် သတင်းကောင်းတစ်ခုလို ထင်ရသော်လည်း ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရပြီးနောက် လူများက ပိုမိုကြာရှည်စွာ လှုပ်ရှားသွားလာနိုင်ကြပြီး မိမိတို့ ကူးစက်ခံထားရကြောင်း မသိရှိဘဲ ရောဂါပိုးကို ဆက်လက်ကူးစက်ပျံ့နှံ့စေနိုင်သဖြင့် ရောဂါထိန်းချုပ်ရန် ပိုမိုခက်ခဲသွားစေနိုင်သည်။

ကာကွယ်ဆေး အဘယ်ကြောင့် ချက်ချင်းမသုံးနိုင်သေးသနည်း

လိုင်စင်ရရှိပြီးသား ကာကွယ်ဆေးတစ်မျိုး ရှိနေပြီး လူများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ခြေရှိကြောင်း ညွှန်ပြချက်များ ရှိနေပါက ယင်းကို အဘယ်ကြောင့် ရိုးရိုးရှင်းရှင်း မသုံးစွဲကြရပါသနည်း။

၎င်းတွင် အကျပ်အတည်းတစ်ခု ရှိနေကြောင်း Mayer က ရှင်းပြသည်။ တစ်ချက်အနေဖြင့် ကာကွယ်ဆေးသည် မည်မျှထိရောက်မှုရှိသည် သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်ပုံကို အသေအချာ မသိရသေးဘဲ အကြီးစား ဖြန့်ဖြူးအသုံးပြုခြင်းသည် မသင့်လျော်ကြောင်း သူမက ဆိုသည်။ ထို့ပြင် အကယ်၍ ၎င်းကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုခဲ့ပါက ၎င်းသည် အမှန်တကယ် အလုပ်လုပ်ခြင်း ရှိ၊ မရှိကို ဆုံးဖြတ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရောဂါဖြစ်ပွားမှု လျော့ကျသွားခြင်းသည် အခြားသော အစီအမံများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် ကပ်ရောဂါက ၎င်း၏ အထွတ်အထိပ်ကို ကျော်လွန်သွားပြီဖြစ်သောကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ေပသည်။

ဘားနတ်နော့ခ် (Bernhard Nocht) အင်စတီကျုမှ အပူပိုင်းဒေသ ဆေးပညာရှင် Jürgen May ကလည်း လူအစုလိုက်အပြုံလိုက် ကာကွယ်ဆေးထိုးနှံခြင်းကို သတိပေးထားပြီး "ထိရောက်မှု အထောက်အထားမရှိဘဲ လူအစုလိုက်အပြုံလိုက် ကာကွယ်ဆေးထိုးတာဟာ လုံခြုံစိတ်ချရတယ်ဆိုတဲ့ မှားယွင်းတဲ့ အယူအဆကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး၊ ယုံကြည်မှုကို ပျက်ပြားစေနိုင်သလို၊ လုံလောက်တဲ့ ကာကွယ်မှုကို မပေးစွမ်းနိုင်ဘူးဆိုရင် သုတေသနပြုလုပ်ဖို့ပါ မဖြစ်နိုင်တော့အောင် ဖန်တီးလိုက်သလို ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။

အီဘိုလာ ထိန်းချုပ်ရန် အဘယ်ကြောင့် ခက်ခဲဆဲဖြစ်သနည်း

သို့သော် လက်ရှိ ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုက ဆေးပညာဆိုင်ရာ တီထွင်ဆန်းသစ်မှု တစ်ခုတည်းနှင့် မလုံလောက်သေးကြောင်း ပြသနေသည်။ ပဋိပက္ခများ၊ ခက်ခဲသော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းများ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု အဆောက်အအုံများအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လူနာများနှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံခဲ့သူများကို ခြေရာခံရာတွင် လိုအပ်ချက်များရှိနေခြင်းတို့က ရောဂါထိန်းချုပ်ရန် ပိုမိုခက်ခဲစေသည်။

DRC နိုင်ငံတွင် မေလကတည်းက Bundibugyo ဖြစ်ပွားမှု ਕੇသ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ ကျော် ရှိခဲ့ပြီး မကြာသေးမီက ကင်ညာနှင့် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံတို့တွင်လည်း တင်ပြလာခဲ့ကြသည်။ Torsten Feldt ၏ အဆိုအရ Bundibugyo ပိုးကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်းသည် ကိုယ်တိုင်တွင်မူ ပြဿနာမဟုတ်တော့ပေ။ ကန့်သတ်ချက်ဖြစ်လာလေ့ရှိသည်မှာ ရောဂါရှာဖွေရေး ကိရိယာများ (diagnostic tools) ကို လက်တွေ့တွင် အလွယ်တကူ ရရှိနိုင်ခြင်း ရှိမရှိပင် ဖြစ်သည်။ "ဝေးလံခေါင်သီတဲ့ ဒေသတွေ ဒါမှမဟုတ် ပဋိပက္ခဒဏ်သင့် ဒေသတွေမှာ နမူနာတွေကို အကွာအဝေးများစွာကို ဖြတ်သန်းပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရလေ့ ရှိပါတယ်" ဟု ၎င်းက ရှင်းပြခဲ့သည်။

ပန်-အီဘိုလာ (Pan-Ebola) ကာကွယ်ဆေးဆီသို့

လက်ရှိ အကျပ်အတည်းသည် ကြီးမားသော အခွင့်အလမ်းတစ်ရပ်ကိုလည်း ပေးစွမ်းနိုင်လိမ့်မည်ဟု သုတေသီအများအပြားက ယုံကြည်ကြသည်။ ကာကွယ်ဆေး အမျိုးအစားအမျိုးမျိုးကို စမ်းသပ်နေသည့် Tumaini လေ့လာမှု စီမံကိန်းကို DRC နိုင်ငံတွင် စတင်ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့တွင် အေကာ်စဖို့ဒ် (Oxford) တက္ကသိုလ် တီထွင်ထားသော Ervebo နှင့် Moderna mRNA ကာကွယ်ဆေးတို့ ပါဝင်သည်။ အဆိုပါ လေ့လာမှုသည် Bundibugyo ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးအပေါ် ၎င်းတို့၏ ထိရောက်မှုနှင့် ပတ်သက်သည့် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ပထမဆုံး အချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးရန် ရည်ရွယ်ထားသည်။

ဤကာကွယ်ဆေးများသည် လက်ရှိ ကပ်ရောဂါကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် အမှန်တကယ် အထောက်အကူ ဖြစ်စေနိုင်မလားဆိုသည်မှာ မသေချာသေးပေ။ မျှော်လင့်ချက်များ ရှိနေသော်လည်း ကျွမ်းကျင်သူများ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ထိုကဲ့သို့သော ကာကွယ်ဆေး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရရှိနိုင်ရန်အတွက် အနည်းဆုံး လအနည်းငယ်ခန့် (ဖြစ်နိုင်ခြေအားဖြင့် ၂၀၂၇ ခုနှစ် အလယ်ပိုင်းအထိ) ကြာမြင့်နိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကြသည်။

ရုပ်သံသတင်း (Video News)

ရုပ်သံမှတ်တမ်း (ဗီဒီယို - DW)

DW တွင် မူရင်းဆောင်းပါး ဖတ်ရှုရန် »